sudo & su ဖြင့် admin အလုပ်လုပ်ခြင်း

စိတ်လျှော့ပါ။ ဒီခန်းကို စာအုပ်လိုမဟုတ်ဘဲ စကားပြောသလိုပဲ၊ နားလည်လွယ်အောင် ရှင်းပါမယ်။

ဒီခန်းပြီးရင် ဘာတတ်သွားမလဲ

sudo & su ဖြင့် admin အလုပ်လုပ်ခြင်း ကို ကြောက်စရာမလိုအောင် နားလည်မယ်
Terminal ထဲမှာ ကိုယ်တိုင် command ကို စမ်းသုံးတတ်အောင် လုပ်မယ်
Real server/project မှာ ဒီ command ဘယ်လို အသုံးဝင်သလဲ ချိတ်မြင်မယ်

ခဏလေး ဒီလိုပဲ စဉ်းစားကြည့်

sudo (superuser do) က command တစ်ကြောင်းချင်းစီအတွက် root privilege ခဏ ငှားသုံးခွင့် ပေးပါတယ် — password ရိုက်ရပြီး allowlist ထဲမှာ ရှိတဲ့ user ပဲ သုံးခွင့်ရှိပါတယ်။ su (switch user, အများအားဖြင့် su - root) ကတော့ root အဖြစ်ကို လုံးဝ ကူးပြောင်းသွားတာပါ — command အားလုံးက root အနေနဲ့ run နေမှာမို့ error တစ်ခု မှားရင် system ကို ထိခိုက်နိုင်တဲ့ risk ပိုများပါတယ်။ Modern practice (Ubuntu အပါအဝင်) မှာ root account ကို default disable ထားပြီး sudo ကိုပဲ သုံးအားများပါတယ် — command တစ်ကြောင်းချင်းစီကို သတိထားစေတာမို့ ပိုလုံခြုံပါတယ်။

လက်တွေ့ scenario နဲ့ ချိတ်ကြည့်မယ်

Package install ချင်တဲ့အခါ sudo apt install <name>, config ဖိုင် system-level ပြင်ချင်တဲ့အခါ sudo nano /etc/hostname လိုမျိုး — ordinary user အနေနဲ့ ရိုးရိုး command တွေ run ရင်း admin power လိုအပ်တဲ့ command ရှေ့မှာပဲ sudo ကြိုတပ်ပါတယ်။ sudo -l ရိုက်ရင် ကိုယ့် user က sudo command ဘယ်ဟာတွေ run ခွင့်ရှိလဲ ကြည့်နိုင်ပါတယ်။

sudo = command တစ်ကြောင်းအတွက်ပဲ admin power ငှား
su = root အဖြစ် full-time ကူးပြောင်း, risk ပိုများ
Password မှားထည့်ခဲ့ရင် sudo က 'not in sudoers file' error ပြနိုင်

အတူတူ terminal ထဲ စမ်းမယ်

bash

sudo apt update
sudo nano /etc/hostname
sudo -l              # ကိုယ်ရ command list ကြည့်
sudo whoami          # root ပြန်ထွက်, ဒါပေမယ့် ordinary user အနေနဲ့ဆက်နေဆဲ

You should see

sudo whoami ကို run ရင် 'root' ပြန်ထွက်လာမည်, ဒါပေမယ့် command ပြီးရင် ordinary user ပြန်ဖြစ်သွားမည်။

၅ မိနစ် စမ်းကြည့်

sudo -l ကို run ကြည့်ပါ (password မေးနိုင်)။ ရလဒ်ကို ဖတ်ပြီး ကိုယ့် user က admin access ရှိလား စစ်ပါ။

သတိလေးတစ်ချက်

sudo rm -rf ဆိုတာ 'permission-boosted rm -rf' ပါ — mistake တစ်ခု ရှိရင် root privilege နဲ့ ပိုဆိုးရွားနိုင်ပါတယ်။ sudo command ရှေ့မှာ command ကို နှစ်ကြိမ်ဖတ်ပါ။

ဒီနေရာမှာ လူအများမှားတတ်တယ်

sudo password ကို screen ပေါ်မှာ ပေါ်မလာလို့ ရိုက်မထည့်ဘူးလို့ ထင်ခြင်း — Linux မှာ password ရိုက်နေချိန် character တောင် မပြပါ (security feature)
sudo command တိုင်းကို 'nothing bad can happen, sudo ကထိန်းပေးမှာ' လို့ ယုံကြည်ခြင်း — sudo က permission ကိုပဲ ပေးတာ, mistake ကို မကာကွယ်ပါ

အခု ကိုယ်တိုင် စမ်းကြည့်

You'll know it worked when: sudo whoami ကို run ရင် 'root' ပြန်ထွက်လာမည်, ဒါပေမယ့် command ပြီးရင် ordinary user ပြန်ဖြစ်သွားမည်။