Archiving & Compression: tar, gzip, zip

စိတ်လျှော့ပါ။ ဒီခန်းကို စာအုပ်လိုမဟုတ်ဘဲ စကားပြောသလိုပဲ၊ နားလည်လွယ်အောင် ရှင်းပါမယ်။

ဒီခန်းပြီးရင် ဘာတတ်သွားမလဲ

Archiving & Compression: tar, gzip, zip ကို ကြောက်စရာမလိုအောင် နားလည်မယ်
Terminal ထဲမှာ ကိုယ်တိုင် command ကို စမ်းသုံးတတ်အောင် လုပ်မယ်
Real server/project မှာ ဒီ command ဘယ်လို အသုံးဝင်သလဲ ချိတ်မြင်မယ်

ခဏလေး ဒီလိုပဲ စဉ်းစားကြည့်

tar (tape archive) က folder/file များစွာကို ဖိုင်တစ်ခုတည်း (archive) အဖြစ် ပေါင်းစည်းပေးပါတယ် — compression မပါဘဲ 'ပေါင်းစည်း'ရုံပဲ လုပ်ပေးတာမို့ gzip နဲ့ ပေါင်းသုံးလေ့ရှိပါတယ်, .tar.gz (tarball) extension ကို ဒါကြောင့် အများဆုံးတွေ့ရတာပါ။ tar -czvf archive.tar.gz folder/ ဆိုရင် c (create), z (gzip compression), v (verbose, ဖိုင်စာရင်း ပြ), f (filename ပေးမယ်) flag တွေ ပေါင်းထားတာပါ — mnemonic 'create zipped verbose file' လို့ မှတ်ထားလို့ရပါတယ်။ Extract (ပြန်ဖြည်) ချင်ရင် tar -xzvf archive.tar.gz (x = extract) ရိုက်ပါတယ်။ zip/unzip ကတော့ Windows user တွေနဲ့ compatible ဖြစ်ချင်ရင် သုံးလေ့ရှိပါတယ် (.zip format)။

လက်တွေ့ scenario နဲ့ ချိတ်ကြည့်မယ်

Server backup ယူတဲ့အခါ folder တစ်ခုလုံးကို tar -czvf backup-2026-08-23.tar.gz /var/www/mysite လို့ package ပြီး local machine ဆီ scp နဲ့ ဆွဲယူထားလေ့ရှိပါတယ် — ဖိုင် တစ်ထောင်ကို တစ်ခုချင်း transfer လုပ်ရမယ့်အစား archive တစ်ခုတည်း transfer လုပ်ရုံပါ, ပိုမြန်ပါတယ်။ Website ဖိုင်ကို client ဆီ ပို့ချင်ရင် zip -r website.zip website/ ကို သုံးရင် Windows user တွေအတွက် double-click ဖွင့်ရလွယ်ပါတယ်။

tar -czvf archive.tar.gz folder/ = folder ကို compressed archive အဖြစ် package
tar -xzvf archive.tar.gz = archive ကို ပြန် extract
zip/unzip = Windows-compatible .zip format

အတူတူ terminal ထဲ စမ်းမယ်

bash

tar -czvf backup.tar.gz project/
tar -xzvf backup.tar.gz
zip -r website.zip website/
unzip website.zip

You should see

tar -czvf ပြီးနောက် backup.tar.gz ဆိုတဲ့ ဖိုင်တစ်ခု folder ထဲမှာ ပေါ်လာမည်, ls -lh နဲ့ file size ကို ကြည့်နိုင်မည်။

၅ မိနစ် စမ်းကြည့်

practice folder ကို tar -czvf practice.tar.gz practice/ ဖြင့် archive လုပ်ကြည့်ပါ။ ls -lh နဲ့ archive ဖိုင်ရဲ့ size ကို original folder နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ပါ။

သတိလေးတစ်ချက်

tar -xzvf ကို important folder ရှိတဲ့ directory ထဲမှာ run ရင် archive ထဲက ဖိုင်တွေက existing file တွေကို overwrite လုပ်နိုင်ပါတယ် — extract ခင် empty folder အသစ်ထဲ ရွှေ့ပြီးမှ run တာ ပိုစိတ်ချရပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ လူအများမှားတတ်တယ်

tar flag order ကို ရောရေးပြီး error ဖြစ်ခြင်း (modern tar အများစုက flexible ဖြစ်ပေမယ့် -f ကို ဖိုင်နာမည်နဲ့ ကပ်ထားသင့်)
Archive ဖိုင်ကို extract လုပ်ခင် ဘယ်နေရာမှာ extract ဖြစ်မယ်ဆိုတာ pwd နဲ့ မစစ်ဘဲ run ခြင်း — folder ရှုပ်ထွေးနိုင်ပါတယ်

အခု ကိုယ်တိုင် စမ်းကြည့်

You'll know it worked when: tar -czvf ပြီးနောက် backup.tar.gz ဆိုတဲ့ ဖိုင်တစ်ခု folder ထဲမှာ ပေါ်လာမည်, ls -lh နဲ့ file size ကို ကြည့်နိုင်မည်။